Bożena Czyż-Rkein, Teresa Rębelska-Atallah

---

Wstęp

Życie i twórczość Juliusza Słowackiego - wybitnego poety doby polskiego romantyzmu - na przestrzeni lat było i jest w centrum zainteresowania wielu badaczy i znawców literatury. Do szeregu obszernych prac, rozpraw i opracowań poświęconych Słowackiemu pragniemy dołączyć niniejszy szkic, będący swego rodzaju dopełnieniem wiedzy na temat pobytu Juliusza Słowackiego w Libanie w czasie Jego podróży na Wschód.

Okres ten choć krótki czasowo (obejmował niespełna trzy miesiące) okazał się niezwykle bogaty w doznania i przeżycia duchowe, jakich doświadczył poeta w czasie pobytu w klasztorze w górach Libanu, w miastach - Bejrucie i Tripoli, czy też zwiedzając potężne, rzymskie ruiny Baalbeku. Piękno libańskiej ziemi nasyconej wiekowymi pomnikami historii, a także spokój i kontemplacja, jakich zaznał poeta w murach orientalnego klasztoru, zaowocowały powstaniem wspaniałego poematu Anhelli.

Niniejsza praca przedstawia obraz podróży widziany oczyma poety przy jednoczesnym uwzględnieniu uwarunkowań historycznych, politycznych i kulturowych ówczesnych ziem wchodzących w skład obecnego Libanu.

Część historyczna jest swego rodzaju prologiem do czasów współczesnych. Z perspektywy 165 lat, które upłynęły od tego wydarzenia podkreślić należy, że na tym skrawku libańskiej ziemi pamięć o Juliuszu Słowackim pozostaje ciągle żywa, a mury klasztoru pamiętające obecność poety rozbrzmiewają do chwili obecnej strofami pięknej, romantycznej poezji. Niniejszy szkic stanowi również próbę udokumentowania roli, jaką poezja Słowackiego i fakt bytności poety w Libanie wywierał na kolejne pokolenia Polaków, których los skierował do kraju biblijnych cedrów.

Szczególne miejsce zajmują w niej UCHODŹCY POLSCY, którzy w latach 1942-1950 przebywali na gościnnej ziemi libańskiej i tutaj znaleźli schronienie i godne warunki życia. Oni - wierni odbiorcy poezji Słowackiego zachowali i przekazali swoją wiedzę kolejnym pokoleniom polskich emigrantów. Dzięki możliwości poznania tych ludzi i historii ich życia praca ta mogła zostać wzbogacona o cenne informacje, które pełnią już dzisiaj rolę dokumentu. Nadmienić przy tym należy, że przez ostatnie pół wieku, jaki upłynął od wyjazdu uchodźców polskich, nikt nie zajmował się tym tematem w Libanie. Powstałe w tamtym okresie opracowania autorstwa prof. Stanisława Kościałkowskiego: Polacy a Liban i Syria w toku dziejowym oraz ks. prof. Kamila Kantaka: Dzieje uchodźtwa polskiego w Libanie 1943-1950 stanowią obecnie bezcenny dokument, na który powoływały się niejednokrotnie autorki poniższej pracy. Pomocnymi źródłami dla dokładnego poznania okresu pobytu uchodźców polskich w Libanie okazały się także wydane w Londynie dwie pozycje książkowe: Isfahan miasto polskich dzieci i Pod cedrami Libanu.

Szczególne słowa podziękowania autorki pragną skierować do Przemysławy Hernackiej-Azzi, która przybyła do Libanu wraz z uchodźcami polskimi w 1946 roku, mieszka tu nadal i jest honorowym Ambasadorem Kultury Polskiej w tym kraju. Jej głęboka wiedza, udzielane wskazówki i konsultacje, a także mocne przeświadczenie o potrzebie powstania takiego dokumentu okazały się bardzo ważne przy tworzeniu niniejszej pracy.

---

Wstęp

I. Podróż Juliusza Słowackiego na Wschód

Juliusz Słowacki (1809-1849)
"... chciałbym Ci coś o mojej podróży napisać"
Pobyt Juliusza Słowackiego w Libanie
Liban za czasów Juliusza Słowackiego
Stroje epoki - kostium orientalny
Baalbek - Heliopolis miasto słońca
Historia klasztoru św. Antoniego
Bejrut - Berytus
Tripoli
Orientaliści w Libanie współcześni J. Słowackiemu
Ojciec Maksymilian Ryłło (1802-1848) - tajemniczy spowiednik
Juliusza Słowackiego w klasztorze św. Antoniego

II. Pamięć o Juliuszu Słowackim wśród kolejnych
pokoleń polskiej emigracji w Libanie

Uchodźcy polscy w Libanie (1942-1950)
- wierni odbiorcy przesłania J. Słowackiego
Ghazir - wieczna ostoja polskości
Klasztor Beit-chasz-bau - miejsce kultu naznaczone
duchową obecnością J. Słowackiego
Przemysława Hernacka-Azzi
- Sława, która sławi imię Słowackiego w Ghazirze
Mijały kolejne lata
Wieczór Literacki poświęcony pamięci Juliusza Słowackiego - 1 kwietnia 1995 roku, Ghazir, klasztor św. Antoniego
Rok Słowackiego w Libanie - 150 rocznica śmierci poety

Epilog

Bibliografia
Spis ilustracji

---

Bożena Czyż-Rkein - absolwentka Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Mieszka od 1986 roku z rodziną w Bejrucie - stolicy Libanu. Czynnie uczestniczy w życiu kulturalnym miescowej Polonii. Jest jedną z założycielek Szkoły Języka i Kultury Polskiej w Bejrucie, w której w latach 1992-95 prowadziła lekcje języka polskiego dla dzieci i dorosłych.

Teresa Rębelska-Atallah - absolwentka Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Rodzinnie związana z pięknym, śródziemnomorskim krajem - Libanem, w którym mieszka od 1990 roku. W swoim domu starannie zachowuje i pielęgnuje język i tradycję polską. Dla wielu Rodaków przybywających do Libanu jest przewodnikiem po XIX wiecznym pałacu w Beit-ed-dinie, w którym mieszka. Aktywnie działa w Libańskim Klubie Absolwentów Polskich Szkół Wyższych w Bejrucie.

Cennym doświadczeniem dla obu autorek była praca przy inwentaryzacji odzyskanego w 2001 r. księgozbioru Instytutu Polskiego, działającego w Bejrucie w latach 1945-1949 oraz kontakt z byłymi uchodźcami polskimi przebywającymi niegdyś w Libanie lub mieszkającymi w nim nadal, jak Przemysława Hernacka-Azzi. Zrodziła się wówczas myśl zebrania i pogłębienia wiedzy o śladach bytności Polaków na ziemi libańskiej. Prowadzone przez autorki prace badawcze obejmujące okres pobytu poety doby romantyzmu - Juliusza Słowackiego, ojca Maksymiliana Ryłły i uchodźców polskich z okresu II Wojny Światowej, przyczyniły się do powstania niniejszej książki.

Autorki popularyzują wiedzę o Libanie i jego historycznych związkach z Polską wśród odwiedzających ten kraj Rodaków. Z myślą o nich opracowują przewodnik po Libanie z uwzględnieniem miejsc związanych z obecnością Polaków.